Rok za predaju kompenzacionih lista za predstojeće opšte izbore koji se održavaju u oktobru ističe danas (5.avgusta), međutim, imena kandidata sa tih lista neće biti zvanično objavljivana, iako preko njih veliki broj kandidata koji ne dobiju dovoljan broj mandata na redovnim listama, osvoji mandat.
Šta kaže Izborni zakon?
“Lista kandidata za kompenzacione mandate sadrži samo imena kandidata koji se već nalaze na redovnim kandidatskim listama koje je podnijela politička stranka ili koalicija za jednu ili više višečlanih izbornih jedinica”, piše u Izbornom zakonu Bosne i Hercegovine.
Favoriti političkih partija
U praksi, na prva mjesta na kompenzacionim listama stavljaju se oni kandidati koji su favoriti političkih partija, a koji su na redovnim listama uglavnom pri dnu. Dakle tu idu kandidati koji su na određen način “zadužili” političku partiju ili dobro kotiraju unutar same partije, a realno, nemaju kapacitet da dobiju dovoljan broj glasova neophodan za ulazak u jedan od parlamenata.
Narodna skupština RS
Kod Narodne skupštine Republike Srpske od 83 poslanika, direktno iz izbornih jedinica bira se 63 poslanika, a 20 ih se bira preko kompenzacionih lista. To znači da niko od tih 20 poslanika koji se biraju nije osvojio dovoljan broj glasova.
Predstavnički dom FBiH i Parlamentarna skupština BiH
U Federaciji BiH od 98 članova Predstavničkog doma njih 73 bira se direktno iz 12 izbornih jedinica, a 25 ih mandat dobije kroz kompenzaciju dok u Parlamentarnoj skupštini BiH koja ima 42 poslnanika, putem kompenzacije mandate dobije 12 poslanika, pet iz Republike Srpske i sedam iz Federacije Bosne i Hercegovine.
“U raspodjeli kompenzacionih mandata mogu učestvovati samo političke stranke i koalicije koje su osvojile više od tri odsto od ukupnog broja važećih listića za područje entieta za koje je sačinjena kompenzaciona lista”, navedeno je u Izbornom zakonu Bosne i Hercegovine.
Matematika za kompenzacioni mandat
To u praksi znači da političke partije mogu da ne osvoje nijedan direktan mandat, ali ako su osvojile više od tri posto od ukupnog broja glasova ulaze u matematiku za kompenzacioni mandat.
Međutim, ni ta tri posto ne garantuje kompenzacioni mandat jer recimo na posljednjim opštim izborima za nivo Predstavničkog doma parlamentarne skupštine BiH, Demokratski narodni savez (DNS), Socijalistička partija – Petar Đokić osvojili su više od tri posto glasova, ali nisu dobili mandat dok su Ujedinjna Srpska i Lista za pravdu i red dobili po jedan kompenzacioni mandat iako nisu usvojili nijedan direktni mandat.
Zanimljivo je i to da je recimo SDP koji je osvojio pet direktnih mandata jedini koji nije dobio nijedan kompenazacioni dok su Narod i pravda koji su osvojili jedan direktni mandat dobili još dva kompenzaciona mandata.
Šta je kompenzacioni mandat
U principu kompenzacioni mandat je mehanizam u izbornom sistemu kojim se ispravlja nesrazmjer između ukupnog broja glasova koje je jedan stranka osvojila i broja direktnih mandata koje je dobila u jedinačnim izbornim jedinicama.
Svrha tog mandata je da se osigura proporcionalnost, odnosno da se mandati raspodjele što vjernije i da to što je moguće više odražava ukupno volju birača na nivou entieta ili države.
Ovi kompenzacioni mandati omogućavaju da i “manje” partije uđu u poslaničke klupe jer su osvojili određen broj glasova, često malo više od tri posto, a što je uslov za učestvovanje u raspodjeli kompenzacionih mandata. To se najbolje oslikava kod entitetskih skupština pa tako recimo ima stranaka koje su osvojile 13 direktnih mandata (SDS), a nisu dobile nijedan mandat, dok DNS nije osvojio nijedan direktan mandat, ali je dobio četiri kompenzaciona jer je osvojio više od 28 hiljada glasova.
