U Bosni i Hercegovini povećao se broj krivotvorenih novčanica konvertibilne marke u odnosu na prošlu godinu. Pokazuju to podaci Centralne banke BiH, koji ne uključuju podatke i drugih institucija koje se bave sprečavanjem krivotvorenja novca.
Iz Centralne banke objašnjavaju kako građani mogu na jednostavan način prepoznati lažne novčanice, dok ekonomski analitičari upozoravaju da trend povećanja falsifikata može biti zabrinjavajući.
Zlatko Begić prodaje knjige u centru Sarajeva. Kaže da su mu mušterije nekoliko puta plaćale krivotvorenim novčanicama. Najčešće u apoenima od 50 maraka. Tada ih nije znao odmah razlikovati od orginalnih.
“Od tada obraćam više pažnju na to. Ako se radi o nekoj novoj novčanici, pogledam da li ima žig, da li ima zlatna nit i to je to.”
U međuvremenu se povećao broj krivotvorenih novčanica. Prema podacima Centralne banke Bosne i Hercegovine, u prvih 11 mjeseci ove godine registrovano je 1.068 krivotvorenih novčanica, dok ih je u istom periodu prošle godine bilo 777.
I lažne kovanice
Najčešće su krivotvoreni apoeni od 20, njih 685, zatim apoeni od 50, njih 213, pa apoeni od 100, njih 122. U apoenima od 10 krivotvorene su 43 novčanice, a od 200, njih pet.
Povećan je i broj lažnih kovanica. Do novembra ih je bilo 1.640, a do novembra prošle godine 1.477. U službi za vještačenje novca Centralne banke kažu da se krivotvorene novčanice mogu lako prepoznati i bez posebne opreme, poredeći ih s orginalanim.
Moamer Halvadžija iz Službe za vještačenje novca Centralne banke BiH, kaže: “Ako novčanicu okrenemo prema svjetlu, možemo vidjeti na novčanicama vodeni znak. Osim toga, svako lice može prepoznati da se na novčanicama nalazi reljef, odnosno kod novčanica konvertibilne marke. Svi natpisi na licu kao i portret su odštampani u toj reljefnoj štampi koja se može opsjetiti pod prstima, znači izdignuta je iznad površine papira.”
Ekonomski analitičar Vjekoslav Domljan smatra da je trend povećanja krivotvorenih novčanica zabrinjavajući. Kaže da treba ispitati za šta se taj novac koristi.
“Ukoliko bi služilo za finansiranje nekih aktivnosti uključujući i neke aktivnosti koje su moderne u ovih zadnjih mjeseci onda bi to bio vrlo zabrinjavajući trend. S druge strane, može značiti i testiranje sistema, kako funkcioniše, da bi se eventualno slabosti sistema mogle iskoristiti.”
Profesor smatra i da bi se trend rasta krivotvorenja novca mogao povećavati zbog loše ekonomske situacije.
Istraga SIPA-e
„Za krivotvorenje novca zbog kojeg dolazi do poremećaja u privredi Bosne i Hercegovine, predviđene su posebne kazne. Krivičnim zakonom BiH za to su predviđene kazne zatvora od najmanje pet godina.”
Izvornu nadležnost za sprečavanje ovog krivičnog djela ima državna agencija za istrage i zaštitu. Iz te agencije kažu da mnoge istrage, ipak, provodi lokalna policija, a oni samo složenije.
„U okviru navedenih istraga SIPA je skoro u svim slučajevima ostvarila saradnju sa organima država okruženja. U okviru tih aktivnosti otkriveno je više štamparija, kao i kriminalnih grupa koje su u BiH rasturale krivotvorene novčanice proizvedene izvan naše zemlje.”
Ove krivotvorene novčanice SIPA je pronašla u Bosanskoj Krupi početkom godine. Sve u apoenima od stotinu KM. Stručnjaci upozoravaju da se lažni novac uglavnom podmeće na ulici i po mraku.
(Visokoin.com/Al Jazeera)
