Slovenija proživljava jedan od najdramatičnijih političkih preokreta u svojoj modernoj historiji. Iako je Pokret Sloboda Roberta Goloba izašao kao relativni pobjednik izbora, odustajanje Anžea Logara od koalicijskih pregovora otvorilo je put Janezu Janši za njegov četvrti premijerski mandat.
Nova parlamentarna većina već je počela s radom, a prvi potezi nagovještavaju tektonske promjene u unutrašnjoj i vanjskoj politici zemlje.
Politička pat-pozicija, nastala nakon izbora 22. marta na kojima su vladajuća Sloboda (28,62%) i opozicioni SDS (27,95%) bili gotovo izjednačeni, razriješena je neočekivanim manevrom Anžea Logara. Logar, bivši Janšin ministar koji je nastupao kao nezavisni faktor, prekinuo je pregovore s Golobom optuživši ga za pritiske, što je u taboru dosadašnje vlasti okarakterisano kao „politička prevara vijeka“.
Operacija „Reorganizacija“: Janša ne gubi ni dana
Dok formalni proces imenovanja mandatara još traje, zastupnici Janšine SDS već su podnijeli zahtjev za vanrednu sjednicu Narodne skupštine. Cilj je jasan: preuzeti kontrolu nad Zakonom o vladi.
Sječa ministarstava: Iako je Golob planirao smanjenje broja resora sa 20 na 16, Janša želi sopstvenu verziju reorganizacije. Fokus je na ukidanju Ministarstva digitalne transformacije i resora za solidarnu budućnost, kako bi se otvorio prostor za novu ministarsku ekipu.
Parlamentarna trka: Stranke su se bukvalno takmičile ko će prvi podnijeti prijedloge zakona. SDS i njihovi partneri već su predložili interventni zakon za razvoj Slovenije, dok su istovremeno zatražili osnivanje istražnih odbora koji bi se bavili energetskim poslovima i finansiranjem nevladinih organizacija tokom Golobovog mandata.
Zoran Stevanović i radikalni vanjskopolitički zaokret
Najveću kontroverzu izazvalo je konstituisanje parlamenta 10. aprila, kada je za predsjednika izabran Zoran Stevanović, vođa stranke Resnica. Stevanović, bivši policajac i lider antivakserskih protesta, postao je ključni saveznik Janše uprkos ranijim tvrdnjama da s njim neće sarađivati.
Njegovi prvi potezi već su alarmirali Brisel:
Direktna linija s Moskvom: Stevanović je najavio zvaničnu posjetu Moskvi, što bi bila prva posjeta jednog predsjednika parlamenta članice EU Rusiji od početka rata u Ukrajini.
Referendum o NATO-u: Resnica insistira na preispitivanju slovenačkog članstva u Alijansi, što bi moglo dovesti do međunarodne izolacije Ljubljane.
Antievropska retorika: Stranka otvoreno zagovara preispitivanje uloge Slovenije unutar EU, promovišući suverenističku politiku sličnu onoj u Mađarskoj.
Sjenka afere „Black Cube“ i obavještajno uplitanje
Predizbornu kampanju, ali i postizborne pregovore, obilježila je afera s tajnim audio i video snimcima koji prikazuju visoke zvaničnike u kompromitujućim situacijama. Robert Golob je ove snimke okvalifikovao kao operaciju izraelske privatne obavještajne firme Black Cube, optuživši Janšu za strano uplitanje u izbore. S druge strane, Janša te snimke koristi kao ključni argument o „sistemskoj korupciji“ dosadašnje elite.
Šta donosi naredna sedmica?
Slovenija ulazi u ključnu fazu formiranja vlasti:
Ponedjeljak: Kolegijum predsjednika parlamenta Stevanovića, gdje će se javnim glasanjem prvi put jasno vidjeti konture nove većine.
Utorak: Vanredna sjednica na kojoj će se birati potpredsjednici i formirati radna tijela parlamenta.
Petak: Glasanje o Zakonu o vladi, što je preduslov za Janšino preuzimanje premijerske fotelje.
Povratak Janeza Janše, uz podršku radikalnih partnera, označava kraj liberalno-zelenog talasa koji je Sloveniju vodio posljednjih nekoliko godina. Ljubljana se sada nalazi na raskrsnici – između nastavka evropskog puta i radikalnog skretanja prema „neliberalnim demokratijama“ Istoka.
Zanimljivo je da se Stevanović i Janša godinama povezuju sa Milroadom Dodikom i predsjednikom Srbije Aleksandrom Vučićem. Neki od opozicionih političara u Srbiji čak su kazali i da su finansirali njegovu stranku.
