Rezultati IPSOS istraživanja pokazali su veliko povećanje prisustva nelegalnog rezanog duvana na bh. tržištu, a stručnjaci ističu da se institucije moraju uhvatiti u koštac s ovim problemom.
Rapidan porast upotrebe ilegalnog rezanog duvana zabrinjava, a procjenjuje se da je u 2022. godini ukupna potrošnja tog duvana bila 2.245 tona, što je 25 odsto više u odnosu na 2021. i skoro 40 odsto više u odnosu na upotrebu u 2020. godini.
IPSOS istraživanje, pritom, jasno pokazuje da borba protiv crnog tržišta cigareta daje rezultate, ali bh. tržištem sve više dominiraju šverceri rezanog duvana.
Istraživanje je sprovedeno od 4. novembra do 27. decembra 2022. godine, na nacionalno reprezentativnom uzorku stanovništva BiH starijeg od 19 godina, a pokazuje da u proteklom periodu, na tržištu Bosne i Hercegovine, postoje određene promjene u upotrebi različitih vrsta duvanskih proizvoda.
Osim što se bilježi povećanje upotrebe ilegalnog rezanog duvana, istraživanje pokazuje da je na tržištu BiH i dalje prisutan određeni volumen ilegalnih cigareta, međutim taj udio je stabilan, zbog kontinuiranih aktivnosti agencija na nivou BiH, prvenstveno Državne agencije za istrage i zaštitu (SIPA), Uprave za indirektno oporezivanje (UIO) BiH i Granične policije (GP) BiH u suzbijanju kriminala, šverca i crnog tržišta.
Prema istraživanju, većina pušača rezanog duvana koristi ilegalni rezani duvan, a uglavnom ga kupuju na pijaci, ali i od uličnih prodavača i poznanika.
Ekonomista Faruk Hadžić kaže da bi suzbijanje crnog tržišta duvana i duvanskih proizvoda trebalo da bude u stalnom fokusu i interesovanju donosioca odluka u BiH.
“Rad državnih agencija poput UIO BiH, SIPA, Granične policije, OSA u suzbijanju kriminala, šverca i crnog tržišta cigareta daje rezultate, što se vidi iz aktivnosti o zaustavljanju šverca i oduzetim količinama na crnom tržištu cigareta. Međutim, kada se radi o rezanom duhanu potrebno je strateški, na državnom i entitetskim nivoima, pristupiti rješavanju ovog problema”, kaže Hadžić za “Nezavisne novine”.
Ovdje se, kako dodaje, prije svega misli da je potrebno regulisati primjenu državnog i entitetskih zakona o duvanu kojima se uređuje način proizvodnje, otkupa, obrade, prerade i prometa sirovog duvana u listu, te proizvodnja i promet duvanskih proizvoda u Bosni i Hercegovini.
“Nadalje, potrebno je staviti akcenat na regulaciju otkupa duhana i praćenje rezultata datih poticaja. U konačnici, potrebno je da politika prepozna ovaj problem ne samo deklarativno, već i suštinski kroz konkretne planove i aktivnosti”, istakao je Hadžić.
Na pitanje šta gubi država, odnosno građani zbog masovne upotrebe ilegalnog rezanog duvana, on ističe da tu postoje brojne negativne posljedice.
“Rastom ilegalnih aktivnosti dolazi do negativnih posljedica za državu i društvo u cjelini, jer se na takve proizvode ne obračunava i naplaćuje porez, koji opet služi za finansiranje različitih državnih potreba, što uključuje i različite transfere prema građanima, posebno onim sa manjim primanjima”, rekao je Hadžić.
Iz Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske su nam rekli da su proizvodnja i obrada duvana i duvanskih proizvoda u Republici Srpskoj uređeni Zakonom o duvanu.
Kako dodaju, Zakonom o duvanu propisano je da upravni nadzor nad sprovođenjem ovog zakona i propisa donesenih na osnovu njega vrši Ministarstvo, a inspekcijski nadzor nad poštovanjem ovog zakona i propisa donesenih za njegovo sprovođenje vrši Inspektorat posredstvom nadležnih inspektora Inspektorata i inspektora u sastavu jedinica lokalne samouprave.
Nadležni inspektor, između ostalog, ima pravo i dužnost da zabrani obavljanje djelatnosti proizvodnje i obrade duvana ako se ona obavlja bez rješenja kojim se odobrava obavljanje takve djelatnosti, pokrene postupak za ukidanje rješenja za obavljanje djelatnosti ako proizvođač duvana ili obrađivač duvana prestane da ispunjava uslove propisane za njegovo donošenje, oduzme duvan i rezani duvan koji je proizveden ili stavljen u promet suprotno odredbama zakona, kao i da naloži uništavanje rasada duvana.
Iz Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske ističu da je važno napomenuti da su izmjene i dopune Zakona o duvanu imale za cilj stvaranje uslova optimalne i efikasnije proizvodnje duvana i duvanskih proizvoda, što podrazumijeva uspostavljanje kooperativnih odnosa između primarne i prerađivačke industrije.
“Takođe, izmjenama i dopunama zakona definisana je i precizirana uloga organizatora proizvodnje i otkupa duvana. Na ovaj način zakonski se regulišu i uređuju odnosi između proizvođača sirovog duvana i organizatora proizvodnje i otkupa duvana, odnosno obrađivača duvana, što za cilj ima sprečavanje trgovine duvanom i duvanskim proizvodima van uređenog tržišta”, kažu za “Nezavisne novine” iz resornog ministarstva.
Podsjetimo, treću godinu zaredom UIO organizuje kampanju “Stop švercu 2023”. Razlog nastavka kampanje je što su prethodne dvije dale veoma dobre rezultate, ali je pitanje crnog tržišta i dalje veoma prisutno i borba se mora nastaviti.
Brojne aktivnosti, koje je sproveo UIO do sada, rezultirale su značajnom količinom oduzete robe u prethodne tri godine. Vrijednost oduzetog duvana i duvanskih prerađevina, odnosno cigareta, čiji je bio cilj prodaja na crnom tržištu BiH, premašuje iznos od 10 miliona KM. To je u posljednje tri godine rezultiralo smanjenjem crnog tržišta cigareta, što potvrđuje i broj izdanih akciznih markica.
U 2022. godini UIO BiH je izdao za 33 odsto više akciznih markica za obilježavanje cigareta u odnosu na 2021. godinu, što pokazuje da se tržište cigareta u BiH polako stabilizuje.
Povodom pokretanja kampanje Ratko Kovačević, potparol UIO, pozvao je građane da im pomognu jer su građani ti koji u svom najbližem okruženju vide i oni su ti kojima bude ponuđeno da kupe proizvode na crno.
“Tu, prije svega, mislimo na to kad neko ispod tezge izvadi kutiju cigareta koja nije obilježena markicama UIO, tako da želimo da nam dojave što kvalitetniju informaciju, jer ćemo samo tako i mi moći sprovesti aktivnosti na terenu. Ono što mogu uraditi jeste da tu informaciju dostavim na dva načina… Prvi je otvorena linija: 080020607 i ova linija potpuno je anonimna i besplatna. Naš broj je 065355155”, naveo je Kovačević.
