U protekle dvije decenije, od 2006. do 2025. godine, vozači u BiH su samo po osnovu akciza i putarina koje plaćaju pri kupovini svakog litra goriva državi dali više od 18 milijardi maraka, a voze se po putevima koji su među najgorim u Evropi.
Koliko vozači u BiH plaćaju kroz gorivo
- akciza na gorivo: 0,30 – 0,45 KM po litru
- putarina za održavanje puteva: 0,15 KM po litru
- putarina za izgradnju auto-puteva: 0,25 KM po litru
- PDV na ukupnu cijenu goriva: 17%
BiH ofarbana u crno
Prošlog ljeta, podsjetimo, objavljena je karta koja rangira evropske zemlje prema kvalitetu puteva i auto-puteva, a zemlje su na karti prikazane jednom od pet boja – plava znači vrlo dobre puteve, zelena dobre, žuta osrednje, crvena lošije, a crna najlošije. BiH je, pogađate, ofarbana u crnu.
Pritom, prema karti objavljenoj u okviru Global Competitiveness Reporta Svjetskog ekonomskog foruma, BiH je dobila ocjenu 2,8 od mogućih sedam, što nas svrstava među zemlje s najlošijim putevima u Evropi, iako finansiramo ogromne namete.
Nameti ovih dana su ponovo aktuelizovani
Nameti, koje plaćaju vozači u BiH, ovih dana su ponovo aktuelizovani, usljed vrtoglavog rasta cijena goriva izazvanog nemirima na Bliskom istoku, a pojedini političari se zalažu da akcize na naftne derivate budu ukinute, ili bar smanjene.
Kako je za “Nezavisne novine” potvrđeno iz Uprave za indirektno oporezivanje (UIO) BiH, za gorivo koje se proda na tržištu u BiH trenutno se plaća akciza od 0,30 do 0,45 KM po litru, što zavisi od vrste naftnog derivata.
“Po ovom osnovu od 2006. do 31. decembra 2025. godine je ukupno prikupljeno devet milijardi i 590 miliona KM”, rečeno je za “Nezavisne novine” iz UIO BiH.
Osim akciza, za svaki litar koji uspu, vozači plaćaju i dvije putarine. Prva je putarina za održavanje puteva (0,15 KM po litru derivata), a druga je putarina za izgradnju auto-puteva i rekonstrukciju drugih puteva (0,25 KM po litru derivata).
“Ukupan iznos prikupljene putarine za održavanje puteva od 2006. do 31. decembra 2025. godine je četiri milijarde i 250 miliona KM. Ukupan iznos prikupljene putarine za izgradnju auto-puteva i rekonstrukciju ostalih puteva od 2009. do 31. decembra 2025. godine je četiri milijarde i 398 miliona KM”, rekli su iz UIO BiH za “Nezavisne novine”.
Dakle, jednostavnom računicom, kada saberemo koliko su od 2006. do 2025. godine vozači dali za akcize i putarine, dođemo do cifre od čak 18,2 milijarde maraka, a treba naglasiti da su, uz ove ogromne svote, platili i PDV.
Nelogičnosti
Na nelogičnosti ukazuje Damjan Ožegović, viši istraživač i saradnik za pravne poslove u “Transparency Internationalu BiH”, koji kaže da se, očigledno, namjenski prikupljena sredstva troše – nenamjenski.
“Putevi i auto-putevi nam se grade većinski iz kredita ili u partnerstvu sa inostranim finansijskim institucijama, a ne iz sredstava koja su prikupljena. Ti prihodi su zapravo namjenska sredstva koja moraju da se ulažu u puteve i auto-puteve, a upravo zato što se troše nenamjenski i ne postoje tragovi gdje taj novac odlazi, dodatno se zadužujemo za izgradnju i rekonstrukciju putne infrastrukture”, rekao je Ožegović.
Istovremeno, kako dodaje, novac koji se prikuplja koristi se za krpljenje rupa. Ne na putevima, nego u budžetu. I to nije sve.
“Opravdano možemo sumnjati da se taj novac izvlači iz javnih budžeta u koruptivne svrhe jer nije tajna da se to dešava”, kaže Ožegović u izjavi za “Nezavisne novine”.
Put prikupljenih sredstava
I Nenad Grković, član Komisije za borbu protiv korupcije parlamenta BiH, takođe ocjenjuje da izaziva sumnju put prikupljenih sredstava, odnosno gdje su ona završila.
“Definitivno, nije pošteno. Svi mi izdvajamo sredstva da se rade putevi, a vidimo da od toga nema ništa. U svakom slučaju je sumnjivo. Ko zna u šta koriste ta sredstva”, rekao je Grković za “Nezavisne novine”.
Podsjetimo, ovih dana je u fokusu javnosti inicijativa za ukidanje akciza na gorivo. Međutim, to je trenutno gotovo nemoguća misija jer je riječ o prihodu koji je samo prošle godine iznosio skoro 596 miliona KM, pa je jedno sigurno – stranke na vlasti bi se teško odrekle ogromne svote u budžetu.
Iz UIO BiH nam je potvrđeno da je u BiH prošle godine uvezeno gorivo (benzin, dizel, lož-ulje te ostala goriva) ukupne vrijednosti 1.998.300.436 KM.
